UZAKTAN ÇALIŞMADA İŞVEREN YÜKÜMLÜLÜKLERİ
Hukuki Yükümlülükler, Yargıtay Kararları ve Uygulamada Dikkat Edilmesi Gerekenler
Avukat & Arabulucu Fatih Mehmet TERCAN
info@tercanhukuk.com | 0532 511 84 02
1. GİRİŞ
Uzaktan çalışma ilişkisinde işveren, çalışanın fiziksel iş ortamını doğrudan denetleyemediği için yükümlülüklerini farklı bir perspektiften yerine getirmek zorundadır. 4857 sayılı İş Kanunu ve 10.03.2021 tarihli Uzaktan Çalışma Yönetmeliği, işverene bu yeni çalışma modeline özgü çeşitli sorumluluklar yüklemiştir. Bu sorumluluklar; ekipman sağlanması, iş sağlığı ve güvenliği, veri güvenliği, eşit muamele ve çalışma ortamına ilişkin giderler gibi birçok farklı alanı kapsamaktadır.
Bu makalede söz konusu yükümlülükler; mevzuat hükümleri ve Yargıtay içtihadı ışığında ele alınmakta, uygulamada işverenlerin sıkça hata yaptığı noktalar vurgulanmaktadır.
2. EKİPMAN VE MALZEME TEMİN YÜKÜMLÜLÜĞÜ
2.1. Yasal Çerçeve
Uzaktan Çalışma Yönetmeliği'nin 10. maddesi uyarınca; uzaktan çalışanın mal ve hizmet üretimi için gerekli malzeme ve iş araçlarının, sözleşmede aksi kararlaştırılmamışsa işveren tarafından sağlanması esastır. Bu malzeme ve iş araçlarının kullanım esasları ile bakım ve onarım koşulları açık ve anlaşılır şekilde uzaktan çalışana bildirilmek zorundadır.
İş araçlarının işveren tarafından sağlanması hâlinde, bunların işçiye teslim edildiği tarihteki bedellerini gösteren iş araçları listesinin işveren tarafından yazılı olarak işçiye teslim edilmesi gerekmektedir. Bu liste; hesap uyuşmazlıklarında ve iş araçlarının iade edilip edilmediğine dair ispat meselesinde belirleyici bir delil işlevi görmektedir.
2.2. Gider Paylaşımı ve Zorunlu Masraflar
Türk Borçlar Kanunu'nun 414. maddesi uyarınca işveren, işçiyi işyeri dışında çalıştırması hâlinde işçinin işin görülmesinden kaynaklanan her türlü harcamayı ödemekle yükümlüdür. Bu bağlamda elektrik ve internet faturasındaki artışlar gibi uzaktan çalışmadan doğan zorunlu giderler işveren tarafından karşılanmalıdır.
Uygulamada pek çok işveren bu giderleri sözleşmeye yansıtmaksızın işçiye yüklemeye çalışmakta, bu durum ileri süreçte ciddi uyuşmazlıklara zemin hazırlamaktadır. Tarafların gider paylaşım esaslarını sözleşmede açıkça belirlemeleri, her iki taraf açısından hukuki güvence sağlamaktadır.
3. İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ YÜKÜMLÜLÜKLERİ
3.1. Bilgilendirme ve Eğitim Yükümlülüğü
İş Kanunu'nun 14. maddesi ve Uzaktan Çalışma Yönetmeliği'nin 12. maddesi uyarınca işveren; uzaktan çalışan işçinin yaptığı işin niteliğini dikkate alarak iş sağlığı ve güvenliği önlemleri hususunda çalışanı bilgilendirmek, gerekli eğitimleri vermek, sağlık gözetimini sağlamak ve sağladığı ekipmanlarla ilgili gerekli iş güvenliği tedbirlerini almakla yükümlüdür. Bu yükümlülük; uzaktan çalışma modelinin benimsenmesi, işçinin yalnızca fiziksel olarak işyerinin dışında bulunması gerekçesiyle hiçbir şekilde hafifletilemez veya ortadan kaldırılamaz.
Bilgilendirme yükümlülüğünün yazılı olarak yerine getirilmesi, özellikle ileri süreçte doğabilecek iş kazası uyuşmazlıklarında ispat kolaylığı bakımından son derece önem taşımaktadır.
3.2. Uzaktan Çalışmada İş Kazası ve İşverenin Sorumluluğu
Uzaktan çalışma sırasında meydana gelen kazalar, bazı özel koşulların varlığı hâlinde iş kazası olarak nitelendirilebilmektedir. Bu koşullar şunlardır: Kazanın, taraflarca yazılı olarak belirlenen çalışma saatleri içinde gerçekleşmiş olması; kazanın, sözleşmede belirlenen çalışma mekânında meydana gelmiş olması ve iş ile kaza arasında uygun bir nedensellik bağının bulunması.
İşverenin uzaktan çalışma ortamında iş kazasından doğan sorumluluğunun belirlenmesi; çalışma mekânının sözleşmede açıkça tanımlanıp tanımlanmadığına, işçinin o anda gerçekten iş görüp görmediğine ve işverenin öngörülebilir risklere karşı gerekli önlemleri alıp almadığına bağlıdır.
4. EŞİT MUAMELE YÜKÜMLÜLÜKLERİ
4857 sayılı İş Kanunu'nun 14. maddesi açıkça düzenlemektedir: 'Uzaktan çalışmada işçiler, esaslı neden olmadıkça salt iş sözleşmesinin niteliğinden ötürü emsal işçiye göre farklı işleme tabi tutulamaz.' Bu hüküm; ücret, sosyal haklar, eğitim, terfi, yıllık izin ve işten çıkarma gibi tüm iş koşulları bakımından uzaktan çalışan işçinin aleyhine bir uygulamayı yasaklamaktadır.
Eşit muamele yükümlülüğünün ihlali; işçiye tazminat talep hakkı doğurmakta ve çeşitli durumlarda haklı fesih hakkının kullanılmasına zemin oluşturmaktadır. Yargıtay içtihadı da bu yönde istikrar kazanmış; emsal işçiyle kıyaslandığında uzaktan çalışana daha az hak tanınmasının hukuka aykırı olduğunu defalarca teyit etmiştir.
5. VERİ GÜVENLİĞİ YÜKÜMLÜLÜKLERİ
Uzaktan Çalışma Yönetmeliği'nin 9. maddesi; işverenin korunması gereken verinin tanım ve kapsamını sözleşmede belirlemesini, işyerine ve yapılan işe ilişkin verilerin korunması ile paylaşımı konusunda işçiyi ayrıntılı biçimde bilgilendirmesini ve gerekli teknik ile idari tedbirleri almasını zorunlu kılmaktadır. KVKK'nın 12. maddesi kapsamındaki yükümlülükler de işveren açısından ek bir sorumluluk katmanı oluşturmaktadır.
Uygulamada işverenlerin yerine getirmesi gereken başlıca veri güvenliği önlemleri şunlardır:
- VPN ve güvenli erişim altyapısının kurulması ile işçiye kullandırılması.
- Kişisel cihazların kurumsal verilere erişiminin kısıtlanması veya bu cihazlar için teknik güvenlik standartlarının belirlenmesi.
- İki faktörlü kimlik doğrulama sistemlerinin hayata geçirilmesi.
- İşçilerin veri güvenliği ve kişisel verilerin korunması konularında düzenli aralıklarla eğitilmesi.
- Veri ihlali hâlinde uygulanacak acil eylem planının oluşturulması ve işçilere duyurulması.
6. ÇALIŞMA SAATLERİ VE DENETİM YÜKÜMLÜLÜKLERİ
İşveren, uzaktan çalışan işçinin haftalık 45 saatlik yasal çalışma süresine uyulmasını gözetmekle yükümlüdür. Uzaktan çalışma ortamında bu denetimi sağlamak güç olsa da yasal zorunluluk ortadan kalkmamaktadır. Uzaktan Çalışma Yönetmeliği'nin 8. maddesi uyarınca; çalışma saatlerinin değiştirilmesi de dahil olmak üzere, işçinin iş organizasyonuna ilişkin değişikliklerin ilgili mevzuat hükümlerine uygun biçimde yapılması ve sözleşmeye yansıtılması gerekmektedir.
Sonuç olarak işveren; çalışma saatlerini net biçimde sözleşmede belirlenmeli, dijital kayıtları (log, erişim kayıtları, mesajlaşma dökümleri) düzenli olarak arşivlemeli ve fazla çalışmaya ancak yazılı onay alarak izin vermelidir.
7. SONUÇ VE ÖNERİLER
İşverenin uzaktan çalışma kapsamındaki yükümlülükleri; ekipman temini, iş sağlığı ve güvenliği, eşit muamele, veri güvenliği ve çalışma sürelerinin denetimini kapsayan geniş bir alanı düzenlemektedir. Bu yükümlülüklerin yerine getirilmemesi; ağır tazminat sorumluluklarına, idari yaptırımlara ve kimi durumlarda cezai yaptırımlara yol açabilmektedir.
Uygulamada işverenlerin karşılaştığı en yaygın hatalar şunlardır: iş araçları listesinin düzenlenmemesi, iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerinin verildiğinin belgelenip kayıt altına alınmaması, veri güvenliği protokollerinin yazılı olarak hazırlanmaması, çalışma saatlerinin sözleşmede belirsiz bırakılması ve uzaktan çalışan işçi ile işyerindeki emsal işçi arasında haksız ayrımcılık yapılması.
Tüm bu risklerin bertaraf edilmesi için işverenlerin; uzaktan çalışmaya geçmeden önce kapsamlı bir iş sözleşmesi hazırlamaları, iş sağlığı ve güvenliği risk değerlendirmesi yapmaları, veri güvenliği politikalarını yazılı olarak oluşturmaları ve dijital kayıt sistemlerini düzenli biçimde işletmeleri tavsiye edilmektedir.
Bu seri kapsamındaki bir sonraki makalede uzaktan çalışmada işçi hakları ele alınacaktır.
KAYNAKÇA
- 4857 Sayılı İş Kanunu, m. 14 (Uzaktan Çalışma).
- Uzaktan Çalışma Yönetmeliği, m. 8-12, 10.03.2021 tarih ve 31419 sayılı Resmî Gazete.
- 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu, m. 413-414.
- 6698 Sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK), m. 12.
- 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu.
Bu makaleyle ilgili sorularınız veya uzaktan çalışma hukuku konusunda hukuki danışmanlık talepleriniz için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Av. Arb. Fatih Mehmet TERCAN
Avukat & Arabulucu
✉ info@tercanhukuk.com | ☎ 0532 511 84 02