UZAKTAN ÇALIŞMADA İŞÇİ HAKLARI

Çalışanın Yasal Güvenceleri, Temel Haklar ve Yargıtay'ın Yaklaşımı

Seri: 3 / 4   |   İş Hukuku & Uzaktan Çalışma

Avukat & Arabulucu  Fatih Mehmet TERCAN

info@tercanhukuk.com | 0532 511 84 02

1. GİRİŞ

Uzaktan çalışma, işçinin işverenin doğrudan gözetiminden uzakta çalışmasını ifade ettiğinden, işçi haklarının korunması meselesi hem pratik hem de hukuki açıdan özel bir önem taşımaktadır. Fiziksel bir iş ortamının yokluğu; ücret hakları, çalışma süreleri, izin kullanımı, sosyal haklar ve eşit muamele gibi temel alanlarda işçinin zarar görme riskini artırmaktadır.

4857 sayılı İş Kanunu ve Uzaktan Çalışma Yönetmeliği; uzaktan çalışan işçinin iş yerinde çalışan emsal işçiyle aynı haklara sahip olduğunu açık bir ilke olarak benimsemiştir. Bu makalede, söz konusu haklar mevzuat ve Yargıtay içtihadı çerçevesinde ayrıntılı biçimde ele alınmaktadır.

2. ÜCRET VE SOSYAL HAKLAR

2.1. Eşit Ücret İlkesi

Uzaktan çalışma modeli, işçinin ücret hakkını hiçbir şekilde kısıtlamamaktadır. İş Kanunu'nun 14. maddesinde yer alan eşit muamele ilkesi gereğince uzaktan çalışan işçi; emsal işçiyle kıyaslandığında ücret, ikramiye, prim ve diğer mali haklar bakımından salt uzaktan çalışıyor olması nedeniyle daha düşük bir muameleye tabi tutulamaz. Farklı uygulamanın haklı gerekçeye dayanması zorunludur; aksi hâlde söz konusu uygulama hukuka aykırı nitelik kazanacaktır.

Uygulamada bazı işverenler uzaktan çalışmayı ofis giderlerinde tasarruf sağlamak amacıyla kullanmakta ve bu tasarrufu işçinin ücret veya sosyal haklarına yansıtmaktadır. Yargıtay, bu tür uygulamaları İş Kanunu'nun 14. maddesiyle açıkça çeliştiği gerekçesiyle hukuka aykırı kabul etmektedir.

2.2. Fazla Mesai Ücreti Hakkı

İş Kanunu'nun 41. maddesi uyarınca haftalık 45 saatin üzerinde yapılan çalışmalar fazla mesai sayılmakta ve bu çalışmalar için normal saatlik ücretin yüzde elli zamlısı ödenmektedir. Uzaktan çalışmada da bu kural aynen geçerlidir; çalışma biçiminin farklılaşması fazla mesai hakkını ortadan kaldırmamaktadır.

Bununla birlikte uzaktan çalışmada fazla mesainin ispatı, geleneksel iş ortamına göre daha güç olmaktadır. Yargıtay'ın yerleşik içtihadına göre; uzaktan çalışan işçinin fazla mesai talebini salt tanık beyanlarıyla ispat etmesi yeterli bulunmamakta; somut dijital kayıtlara dayanan delillerin sunulması aranmaktadır.

İspat kolaylığı açısından işçinin yapması gerekenler şunlardır: mesai dışı gönderilen iş e-postalarının arşivlenmesi; sisteme erişim log kayıtlarının saklanması; görev tamamlama raporlarının düzenli olarak işverene iletilmesi; yapılan işlere ilişkin yazışmaların muhafaza edilmesi.

3. ÇALIŞMA SÜRELERİ VE DİNLENME HAKLARI

3.1. Haftalık Çalışma Süresi Sınırı

4857 sayılı Kanun'un 63. maddesi uyarınca haftalık çalışma süresi en fazla 45 saat olup günlük çalışma süresi fazla mesai dahil hiçbir şekilde 11 saati geçemez. Bu kurallar uzaktan çalışan işçiler için de geçerlidir. İşveren, uzaktan çalışma ilişkisinde dahi bu sınırları aşan bir çalışmayı talimat vererek veya zımnen kabullenerek sürdüremez.

3.2. Hafta Tatili, Ulusal Bayram ve Genel Tatil Hakları

Uzaktan çalışan işçi; 7 günlük bir zaman diliminde kesintisiz en az 24 saat hafta tatili kullanma, ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışmama hakkına aynen sahiptir. Bu günlerde çalışılması hâlinde, işyerinde çalışan emsal işçiye uygulanan zamlanmış ücret tarifesi uzaktan çalışan için de geçerlidir.

Uygulamada uzaktan çalışanların hafta tatili ve genel tatillerde işveren talebi doğrultusunda zaman zaman çalışmak zorunda bırakıldığı, buna karşın karşılıklı ücretin ödenmediği görülmektedir. Bu durumda işçinin hukuki yollara başvurma hakkı saklıdır.

3.3. Yıllık Ücretli İzin Hakkı

Uzaktan çalışan işçi, İş Kanunu'nun 53. maddesi kapsamındaki yıllık ücretli izin hakkına tam anlamıyla sahiptir. Uzaktan çalışma modelinin benimsenmesi, işçinin bu hakkını kısıtlamak ya da tamamen ortadan kaldırmak için herhangi bir dayanak oluşturmamaktadır.

4. İŞ GÜVENCESİ VE FESİH HAKLARI

Uzaktan çalışan işçi; iş güvencesi hükümleri, geçerli ve haklı fesih ayrımı, ihbar tazminatı ve kıdem tazminatı gibi işten çıkarılma haklarından tam olarak yararlanmaktadır. Uzaktan çalışmanın sona erdirilmesi ya da çalışanın tekrar işyerinde çalışmaya yönlendirilmesi; çalışma koşullarında esaslı bir değişiklik niteliği taşıyabileceğinden, İş Kanunu'nun 22. maddesi uyarınca işçinin onayı alınmaksızın tek taraflı biçimde gerçekleştirilemez.

5. SENDİKAL HAKLAR VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ

Uzaktan çalışan işçiler, 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu kapsamındaki sendikal haklarından eksiksiz biçimde yararlanmaya devam etmektedir. Bu işçiler; sendikaya üyelik, toplu iş sözleşmesinden yararlanma ve sendikal faaliyet hakkına sahip olup işçi sayısının hesaplanmasında da dikkate alınmaktadır. İşveren, fiziksel mesafeyi öne sürerek uzaktan çalışan işçinin sendikal haklarına müdahale edemez.

6. KİŞİSEL VERİLERİN KORUNMASI HAKKI

Uzaktan çalışan işçi, KVKK kapsamındaki kişisel veri haklarından tam anlamıyla yararlanmaktadır. İşveren, işçinin çalışma saatlerini dijital araçlarla takip etme yetkisine sahip olabilir; ancak bu denetim, işçinin özel yaşam alanına müdahale teşkil eden kişisel verilerin toplanmasına dönüşemez. Denetim yetki ve kapsamının, hem işçinin hem de işverenin hakkını dengeli biçimde koruyan açık sözleşme hükümleriyle belirlenmesi gerekmektedir.

7. SONUÇ

Uzaktan çalışan işçi; ücret, fazla mesai, izin, iş güvencesi ve sendikal haklar gibi temel işçi haklarının tamamından, işyerinde çalışan emsal işçiyle aynı koşullarda yararlanma hakkına sahiptir. Bu hakların kullanılması çoğunlukla daha güç olsa da, hukuki güvenceler tam anlamıyla mevcuttur.

İşçilerin bu haklarını etkin biçimde koruyabilmeleri için almaları gereken öncelikli tedbirler şunlardır: çalışma saatlerinin ve yapılan işlerin düzenli olarak yazılı kayıt altına alınması, dijital iletişim kayıtlarının saklanması ve işçi haklarının ihlali durumunda derhal hukuki destek talep edilmesi.

Bu seri kapsamındaki bir sonraki makalede uzaktan çalışmada uygulamada karşılaşılan hukuki sorunlar ele alınacaktır.

KAYNAKÇA

1. 4857 Sayılı İş Kanunu, m. 14, 41, 53, 63.
2. Uzaktan Çalışma Yönetmeliği, 10.03.2021.
3. 6356 Sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu.
4. 6698 Sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu.

Bu makaleyle ilgili sorularınız veya uzaktan çalışma hukuku konusunda hukuki danışmanlık talepleriniz için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

Av. Arb. Fatih Mehmet TERCAN
Avukat & Arabulucu

✉  info@tercanhukuk.com     |     ☎  0532 511 84 02